Til · Miya

Ikki tilni bilish miyani kuchaytiradimi?

O'zbek, rus, ingliz — ko'pchiligimiz bir necha tilda gaplashamiz. “Ikki tillilar aqlliroq” degan da'vo rostmi? Javob kutilganidan qiziqroq.

MyHarvardPath · Scientific American va Psychological Science asosida · ≈ 3 daqiqa o'qish

Ikki xil rangdagi nutq pufakchalari bilan gapirayotgan, miyasining ikki yarmi ikki rangda porlayotgan o'quvchi (illyustratsiya)
Ikki til — ikki dunyo. Lekin “super miya” emas. Illyustratsiya: MyHarvardPath (AI yordamida)

Ko'p yillar davomida tadqiqotlar ikki tilda gaplashadigan odamlar diqqatni boshqarish, rejalashtirish va vazifalar orasida almashishda ustunlikka ega ekanini ko'rsatgandek edi. G'oya mantiqiy: ikki tilli odam doimo bitta tilni “o'chirib”, boshqasini ishlatadi — bu miya uchun mashq.

Ostonadagi ikki tilli belgi
Ostona: Markaziy Osiyoda ikki tillilik — kundalik hayot. Foto: Matti Blume / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)

Nashr qilinmagan tadqiqotlar

2014-yilda Edinburg universiteti olimlari Anxela de Bryuyn, Barbara Trekkani va Serjo Della Sala qiziq savol berdi: konferensiyalarda taqdim etilgan tadqiqotlarning qaysilari keyinchalik jurnallarda chop etilgan? Ular 104 ta konferensiya tezisini ko'rib chiqdi. Taxminan yarmi ikki tillilik ustunligini qo'llab-quvvatlagan, yarmi esa uni topmagan yoki rad etgan.

Lekin jurnalda chop etilganlar orasida manzara boshqacha: ustunlikni topgan tadqiqotlarning 63 foizi nashr qilingan, topmaganlarning esa atigi 36 foizi. Ya'ni ijobiy natijalar deyarli ikki baravar ko'p chop etilgan — bu “nashr tarafkashligi” deb ataladi.

104konferensiya tezisi tahlil qilindi
63%ijobiy natijalar jurnalda chop etilgan
36%natija topmaganlar chop etilgan

Fanda ham “qiziqarli” natija ko'proq e'tibor oladi — shuning uchun “zerikarli” natijalarni ham bilish kerak.

Demak, ikki tillilik foydasizmi?

Yo'q. Bu tadqiqot ikki tillilikning kognitiv foydasi yo'qligini isbotlamaydi — faqat u avval o'ylangandek katta va aniq bo'lmasligi mumkinligini ko'rsatadi. Ijtimoiy va amaliy foydasi esa shubhasiz: yangi odamlar, kitoblar, universitetlar va imkoniyatlar.

Manba: de Bruin, Treccani & Della Sala, “Cognitive Advantage in Bilingualism: An Example of Publication Bias?”, Psychological Science, 2015; K. Hopkin, Scientific American, 2014. Matn — o'zbek tilidagi erkin qisqacha bayon.

Language · Brain

Does speaking two languages make your brain stronger?

Uzbek, Russian, English: many of us speak several languages. Is it true that “bilinguals are smarter”? The answer is more interesting than expected.

MyHarvardPath · Based on Scientific American and Psychological Science · ≈ 3 min read

A student chatting with friends under two colourful speech bubbles, a two-coloured brain glowing above (illustration)
Two languages, two worlds, but not a “super brain”. Illustration: MyHarvardPath (AI-assisted)

For many years, studies seemed to show that people who speak two languages have an advantage in controlling attention, planning and switching between tasks. The idea makes sense: a bilingual person constantly “turns off” one language and uses the other, which is exercise for the brain.

A bilingual road sign in Astana
Astana: in Central Asia, bilingualism is everyday life. Photo: Matti Blume / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)

The studies that were never published

In 2014, University of Edinburgh researchers Angela de Bruin, Barbara Treccani and Sergio Della Sala asked an interesting question: which studies presented at conferences were later published in journals? They examined 104 conference abstracts. About half supported a bilingual advantage, and about half found none or challenged it.

Among those that reached a journal, the picture was different: 63% of the studies that found an advantage were published, but only 36% of those that did not. Positive results were almost twice as likely to be published. This is called publication bias.

104conference abstracts analysed
63%of positive results were published
36%of null results were published

In science, too, “exciting” results get more attention, which is why the “boring” ones matter.

So is bilingualism useless?

No. This study does not prove that bilingualism has no cognitive benefit; it only shows that the benefit may be smaller and less certain than once thought. The social and practical benefits are beyond doubt: new people, books, universities and opportunities.

Source: de Bruin, Treccani & Della Sala, “Cognitive Advantage in Bilingualism: An Example of Publication Bias?”, Psychological Science, 2015; K. Hopkin, Scientific American, 2014. Text: a free summary.

Yana o'qingRead more

Boshqa maqolalarMore articles

Barcha maqolalar →All articles →